Открытый урок по осетинской литературе в 5 классе по произведению Коста Хетагурова "Волк и журавль"

Довести до детей содержание, смысл и мораль басни
Скачать материал
Просмотр
содержимого документа

                                                                      Санахъоты  Софья

                                                              Раздзоджы  астӕуккаг скъолайы                

                                                                         ахуыргӕнӕг.

 

 

             Ирон литературӕйы урок 5- ӕм къласы.

 

 

       Темæ: « Зыд кæнын  фыдбылыз  хæссы»

                      Хетæгкаты Къостайы  басня

          «Бирæгъ æмæ хърихъупп»-мæ гæсгæ.

 

 

 

 

 

 

                                               2019аз 

 

 

 

 

                     http://illustrated_dictionary.academic.ru/pictures/illustrated_dictionary/00450_015000.jpg

 

                                     1859 –1906

 

Темæ:  Зыд  кæнын фыдбылыз хæссы

                 Хетæгкаты Къостайы басня                                                                                               «Бирæгъ æмæ хърихъупп»- мæ гæсгæ.

 

Урочы нысантæ: 1. Биноныг  æрдзурын  Хетæгкаты Къостайы басня       «Бирæгъ æмæ  хърихъупп» -ы  сæйраг  хъуыды.

Ӕрдзурын уацмысы  персонажты  æвæрццаг æмæ  æппæрццаг миниуджытыл.

2. Бакусын ныхасы рæзтыл.

3.Ахуыргæнинæгты зонындзинæдтæ  рабæрæг кæнын. Арæхсой сæ хъуыдытæ  тагъд æмæ  раст  зæгъын, кæрæдзийы куыстæн раст аргъ кæнын. Фæразын кæрæдзимæ  хъусын.

Урочы фæлгонц:   Ирыстоны тырыса,ахуыргæнæн  чингуытæ,  къухмæдæтгæ  æрмæг, презентаци  урокмæ, иллюстрацитӕ баснямӕ, фæйнæгыл фыст эпиграф, тесттæ.

Техникон фæрæзтæ: Компьютер, проектор.

 

                        Эпиграф: « Фæлмæн ныхасæй цы бакæнай, уый тызмæгæй                                 

                                                                                      нæ  сараздзынæ.»

                                                                                            (Коцойты Арсен).

 

                                            Бирæгъæн, дам,  æмбисæндтæ  хастой.  Уый та:                                  

                                              «Ауадзут  мæ, сæгъ  фæлидзы».

                                                                          (Ӕмбисонд).

 

 

                           Урочы   цыд.

  1. Бацæттæгæнæн  рæстæг.
  2.  Скъоладзауты сразæнгард  кæнын  урочы архайынмæ.

 

    Нæ абоны урочы нысан у  Хеæтгкаты Къостайы сфæлдыстадыл æрдзурын.                    Йæ  райгуырдыл ацы аз 15 октябры сæххæст 157 азы.(слайд 12).  Къоста уыд ирон литературон  æвзаджы быдурæвæрæг. Уыд поэт, прозаик, публицист, драматург æмæ  нывгæнæг.(слайд 4.) Бирæ  æмдзæвгæтæ  ныффыста сабитæн дæр.  Ныффыста баснятæ  дæр. Сывæллæттæ  сӕ  тынг зæрдиагæй ахуыр кæнынц. Уыдонæй абон мах  æрдзурдзыстæм  басня «Бирæгъ  æмæ хърихъупп» - ыл.(слайд 13.) 

     Нæ урочы райдайæны  уал мæ  фæнды зæгъын  ахуыргнингтæн: алкæмæн              дæр  уæ  йæ партæйыл  ис  æртæ  хуызы стъалытæ… Урочы крон уæ  чи куыд бакуса,уымæ гæсгæ  уæхицæн саргъ кндзыстут…( фæйнæгыл ис  ирыстоны тырысайы ныв).

     Уæдæ кæд æмбæрстгонд у нæ  ахуыргæнингтæн,уæд нæ урок райдайæм. Нæ  урок кæнынæн нын аххуыс кæндзысты нæ  чысыл хæлæрттæ. ( Сывæл-лæттæ  рацæуыц  размæ  æмæ  райдайынц инсценировкæ кæнын).

   Сценкæ  равдисыны фæстæ  ахуыргæнæджы ныхас.                                   Ахуыргæнæг:  Литературæ у царды айдæн. Фысджытæ  сæ  уацмысты  равдисынц царды ирддæр фæзындтæ, аив æмæ  æнаив  фæлгонцтæ (уырыссагау сæ  хонæм  положительный и отрицательный). Уæдæ ма акæ-сæм нæ  алыварс дунемæ.(Слайд.3) Мах цæрæм  диссаджы  æрдзы хъæбысы.Нæ алыварс  хъæдтæ, урссæр хæхтæ, фынккалгæ  цæугæдæттæ, алыгъуызон зайæгойтæ  æмæ  цæрæгойтæ.(Слайд 4. 5.)  Зайæгойтæ  æмæ  цæрæгойты дуне дæр рæзынц  æмæ  хæрынц. Хъæды сырдтæй бирæгъ нымад у  стигъæг  æмæ абырæгыл. Аргъæутты та йæ  æвдисынц   æдылы  æмæ  æнæнтыстæй.  Ӕцæгдзинадæй та  тугдзых сырдтæй цъæх  бирæгъæй  домбайдæр  æмæ æгъатырдæр нæй .Бирæгъты бал зымæг  æмæ  æрæгвæззæг  фæниуы  æмæ фосдарæн  бынæттæм  фæлæбуры. Зымæг хъæдты  фæрахау- бахау кæны,  фæлæ  йæ  уазалæй   хъахъхъæны  йæ  бæзхъуын ирд царм. Цæмæй  ма  фесæфа  къæс – къæсгæнаг хъызтыты, уый тыххæй  йæ  карз тох бахъæуы  æххормаджы ныхмæ. Ирыстоны  арæх бирæгъты амæттаг бавæййынц  сæгуыттæ. Бирæгъты ма  хонынц «хъæды санитартæ» дæр, уымæн  æмæ  цы хъæддаг цæрæгойтæ  фæрынчын  вæййынц, уыдон куы нæ  хæриккой, уæд эпидеми  сыстид. Мах дæр сæ цух нæ зайæм, æрвылаз дæр бирæгътæ нæ хъæуы фосæй  фæхъæстæ  вæййынц.

Басняйы мидис равзарын фарстыты руаджы.

   Фарст:    Уæдæ  ма  зæгъут  сывæллæттæ, ацы скъуыддзагмæ  бакæсгæйæ уæм куыд кæсы  цавæр миниуджытæй  хайджын сты нæ  уацмысы архайджытæ (персонажтæ)? Бирæгъ уæм  куыд фæкаст?(слайд.8)

Дзуапп: Бирæгъ у зыдгæнаг,æнæбузныг, лæбурæг, æнæгъдау, æнæхатыр.

Фарст: Хърихъупп та уæм цавæр фæкаст?

Дзуапп:  Уæздан, зæрдæхæлр,æнæуæлдайдзурæг.(слайд.9)

Фарст:  Уæдæ  уæ зæрдæмæ  кæцы тынгдæр фæцыд?

Дзуапп: Хърихъупп.

Фарст: Бирæгъ дæр фæцыд уæ  зæрдæмæ?

Дзуапп:  Нæгъ, уымæн  æмæ  бирæгъ зыд кæны. Йæ фыр зыдæй  йæ  хурхы стæг ныссагъд  æмæ  хърихъупп  куы нæ  уыдаид, уæд  ныммардаид.

Фарст:   Ӕмæ  уæм куыд кæсы,  хърихъупп бирæгъы мæлæтæй кæй фер- вæзын  кодта, уый тыххæй дзы мызд хъуамæ  æркуырдтаид? Раст бакодта?

Дзуапп:  Ам иутæ  зæгъдзысты-  О.   Иннæтæ- Нæгъ.

Фарст: Бирæгъ цалынмæ  тыхст уыд, уæдмæ  йæхи куыд дардта  æмæ куы фервæзт, уæд та?

Дзуапп:  (Слайд 15.)        

 

                          Эпиграф: « Фæлмæн ныхасæй цы бакæнай, уый тызмæгæй нæ

                                                                                 сараздзынӕ».

                                                                                                    (Коцойты А.)

                    Бирæгъæн, дам, æмбисæндтæ  хастой. Уый та: «Ауадзут мæ,                                 

                       сæгъ фæлидзы». (Слайд 11)                         (Ӕмбисонд).                                                                                                         

 

 3.  Хæдзармæ  лæвæрд  æрмæгæй  бафæрсын.

Ахуыргæнæг:   Сывæллæттæ, ацы урокмæ  уын хæдзармæ  лæвæрд уыдис басня «Бирæгъ æмæ  хърихъупп» зæрдывæрæй сахуыр кæнын.(кæмæн йæ бон  цас бауа, уыйас),æмæ  ныффыссын нæ  хъуыдытæ «Бирæгъæн уайдзфтæ»  (Сывæллæттæ  радгай дзурынц се ̕мдзæвгæ).

Фарст: Куыд хоны  бирæгъы поэт?

Дзуапп:  Амонд йæ хъахъхъæнæг  ахæм æвзæрæн.

Фарст:Цавæр адæймæгты кой кæны автор хърихъупп æмæ бирæгъы хуызы?

Дзуапп: (Б) –Зыд адæймаджы хуызы.  (Хъ)  Уæздан адæймаджы хуызы.

Фарст:  Цы у басня?

Дзуапп:  Басня у фæсномыг мидис  кæм  ис, ахæм уацмыс. Иронау æй æмбисонд  дæр хонынц. Уый у къаннæг уацмыс, фыст у прозæйæ  дæр æмæ æмдзæвгæйæ  дæр. Йæ архайджытæ  вæййынц цæрæгойтæ, зайæгойтæ, алыгъуызон  дзауматæ, предметтæ.Фæлæ цæрæгойтæ  æмæ зайæгойты  хуызы ̕ вдисы  адæймæгты: сæ митæ, сæ хъуыддæгт, сæ хъуыдытæ.(Слайд 33) Басняйы вæййы зондамынд. Зæгъæм, «Бирæгъ æмæ  хърихъупп» - ы зондамынд ис разæй: «Алчи зыдгæнæджы  бирæгъ  фæхоны».(Слайд 11)

      Фарст: Зæгъут ма, сывæллæттæ, Къостайы сфлдыстадимæ  ма раздæр зонгæ  уыдыстут, цавæр уацмыстæ ма йын сахуыр кодтат?

Дзуапп: « Лæскъдзæрæн», «А-лол-лай!», «Мæгуыры зарæг».

Фарст:  -Уӕд ма  ахъуыды кӕнут  ӕмӕ  зӕгъут,цавӕр  аргъӕуттӕ  сахуыр кодтам, цыран хъӕды сырдтӕ  дзурын зыдтой?  («Фаззӕттӕ», «Сарты фырт») .

4.Аулфты рæстæг. Уæдæ мах куыд хъæуы цæрæг адæм, афтæ нæ хъæууон куыстытæ цавртæ  сты?  Равдисæм ма  нæ бабатæ  хос куыд фæкæрдынц? ( сывæллæттæ  æвдисынц  хос кæрдын).                               Тымбыл та йæ куыд фæкæнынц? (сывæллæттæ та  æвдисынц хос сагойæ куыд тымбыл кæнынц,уый ).                                                                                                                                       Равдисæм ма  мæкъуылтæ  та куыд амайынц?  (сывæллæттæ та æвдисынц мæкъуылтæ куыд амайынц,уый).

5. Цавæр  æмбисæндтæ  æрлæууыд уæ  зæрдыл ацы урочы темæмæ гæсгæ?(слайд 14.)

«Бирæйæ бирæгъ дæр не ̕фсæды».

«Бирæгъы комæй стæг чи скъæфы!»

«Зыд лæг æмæ  зыд бирæгъæй  уæлдай нæй».                                                                           «Бирæгътимæ  чи цæры, уый бирæгъау  уасы».

6. Къордтыл куыст.                                                                                        1-аг къорд.                                                                                                              Лæвæрд  дзырдтæн сæ  ныхмæ ныффыссут сæ антонимтæ.(слайд 17)

    Алчи --- ничи

    Раджы –æрæджы

    Нард –мæллæг

     Ӕвзæр –хорз

   Хæстæг – дард.    

   Амонд – æнамонд.                                                                                                                  

2-аг къорд.

Уырыссаг кæнæ  фæсарæйнаг  литературæйы  ацы уацмысмæ  хæстæг  цы уацмыс  ис, уый  æрхъуыды  кæнын  æмæ  дзы цыбыр скъуыддзаг радзурын.

(«Волк  и журавль», «Волк и ягненок»).(Слайд16,17, 18).

 

7. Тесттæ  (слайд 18)

 

8. Синквейн.  (Слайд 24.)

1.Бирæгъ.                                                              

2.Ӕнæгъдау,фыдзæрдæ.

3.Лæбуры, хъæр кæны,хæры.

4.Адæмæн маст кæны.

5.  Сырд.

 

1.Хърихъупп.

2.Ӕнæуæлдайдзурæг, уæздан.

3.Фæзæрдæлхæд, абадт, сласта.

4.Тындзы  æххуысмæ.

5. Маргъ.

Уæдæ  нæ  урочы темæ  цавæр у?(Слайд 4).

9. Рефлексия.

Фарст :-Уæдæ цы базыдам ацы урочы?

Дзуапп: Ацы урочы мах базыдтам, зыд кӕнын кӕй нӕ хъӕуы,уый.

Стӕй ма базыдтам уый, ӕмӕ тыхджынтӕ дӕр бахауынц зын уавӕры  ӕмӕ сӕм ӕххуысмӕ фӕзыны лӕмӕгъдӕр.

-Нӕ  урочы нысан цавӕр  уыди?

- Сӕххӕст ӕй кодтам?

-Уӕ  зӕрдӕмӕ фӕцыд?

 Цавӕр хатдзӕгтӕ скодтат уӕхицӕн ацы урочы?

Дзуапп: 1. Зыд кӕнын хорз нӕу.

  1. Зындзинады чи бахауа,уымӕн баххуыс кӕнын, хыл куы уай йемӕ, уӕддӕр.

Урочы кӕрон сывӕллӕттӕ сӕхицӕн фӕйнӕгыл ӕвӕрынц бӕрӕг-          гӕнӕнтӕ(ныхасынц гыццыл стъалытӕ).

10.Хӕдзармӕ хӕс.

Сывӕллӕттӕ, хӕдзармӕ куыстӕн мӕ фӕнды раттын уӕхи ӕвзӕрстмӕ гӕсгӕ  хӕслӕвӕрдтӕ:                                                                                          1.Басня «Бирӕгъ ӕмӕ  хърихъупп» -ӕн ӕндӕр  кӕрон ӕрхъуыды кӕнын.

2. Иу мбисондм гсг ныффыссын цыбыр радзырд.

11.Урочы кӕрон.

Уӕдӕ  нӕ урочы мах ӕрдзырдтам  Къостайы  фыст уацмысыл. Мӕн фӕнды, цӕмӕй сымах дӕр хорз ахуыртӕ рацӕуат. Къостайау номдзыд куыд уат ӕмӕ Ирыстоны кад  бӕрзонд куыд хӕссат. Кусут уӕхиуыл ӕмӕ уӕ зонындзинӕдтӕ  фылдӕрӕй- фылдӕр кӕндзысты.  Уарзут уӕ  мадӕлон ӕвзагыл дзурын. Фӕйнӕгыл цы тырысайы ныв ис, уый хуымӕтӕг нӕу.Тырыса цы адӕммӕ  нӕй, уый адӕмы хаттыл нымад дӕр нӕу. Сымах стут фидӕны фӕлтӕр ӕмӕ нӕ тырыса бӕрзонд хӕссынхъом ут.   

12. Бӕрӕггӕнӕнтӕ  ӕвӕрын.

 

 

 

 

 

 

 

Информация о публикации
Загружено: 11 февраля
Просмотров: 1688
Скачиваний: 0
Санакоева Софья Муратовна
Литература, 5 класс, Уроки