Математикалык баш катырмалар (байыркы баш катырмалар)

Бул материалда математикалык баш катырмалардын ичинен байыркы баш катырмаларга байланыштуу баш катырмалар камтылган.
Скачать материал
Просмотр
содержимого документа

IQ  тесттеринин   жообу

ТАРЫХЫЙ  КЫЗЫКТУУ МАСЕЛЕЛЕР, ОЮНДАР ЖАНА  БАШ  КАТЫРМАЛАР

  1. Магницкийдин "Арифметикасынан" төмөнкү  оюнду  карап көрөлү.

"Шакекти табуу оюну"

 Катышуучулардын бири шакекти манжасынын бирине салат.  Шакек, кимде, кайсы манжасында жана кайсы муунунда экендигин  табуу талап кылынсын.

 Оюндун жүрүшү.

Шакек бешинчи кишинин үчүнчү манжасынын экинчи муунунда болсун.

Табуучу олтургандарга төмөндөгү эсептөөлөрдү аткаруусун суранат:

  1. олтурган номерин 2 ге көбөйтүү;

                   5×2 = 10

       2) көбөйтүндүгө 5 ти кошуу;

                              10+5=15

       3) сумманы 5 ке көбөйтүү;

                              15×5 = 75

       4) көбөйтүндүгө шакек салынган манжанын номерин кошуу;

                               75+3=78

       5) сумманы 10 го көбөйтүү;

                               78×10 = 780

       6) көбөйтүндүгө шакек салынган муундун номерин кошуу;

                                780+2=782.

 Жыйынтык таап жаткан кишиге айтылат.

 Таап  жаткан киши жыйынтыктан 250нү  кемитет.

                                 782-250=532

Биринчи (сол  жактан оң  жакка айтылат) цифра -шакек салынган  кишинин олтурган номерин, экинчи цифра -манжасынын номерин, үчүнчү цифра – муундун  номерин түшүндүрөт.

 Мында шакек 5-катарда олтурган кишинин үчүнчү манжасынын экинчи муунунда.

 

  1. Чач

Кишинин башында орто эсеп менен менен 150 000 ге

жакын чач бар. Орто эсеп менен 3000 ге жакыны түшөт. Ар бир чач кишинин башында канча  убакыт кармалып тура тургандыгын эсептегиле.

  1. Адамдын жашы

Баш катырманы жакшы көргөн бир кишиден канча

жашта экендигин  сурашкан кезде, мындай деп жооп берген: "Үч жылдан кийинки менин  жашымды үч эсе көбөйтүп, андан үч жыл мурда болгон жашымдын үчкө болгон көбөйтүндүсүн кемиткиле, ошондо так менин жашым келип чыгат". Ал азыр канча жашта?

(Я.И.Перельман "Кызыктуу арифметика" китеби 1926-ж.)

  1. Архимеддин төрөлгөн жылы

Улуу математик Архимед, биздин доорго чейин 212-жылы 75 жашка чыкканда каза болгон. Архимед биздин доорго чейин канча жыл мурда төрөлгөн?

  1. Ахместин папирусунан маселе:

Жети кишинин жетиден мышыгы бар;

Ар бир мышык жетиден чычкан жейт;

Ар бир чычкан жетиден машак (баш) жейт;

Ар бир машактан (баштан) жетиден дан чыкмак;

Бул катар кандай жана суммасы канча?

  1. Орустун элдик маселеси.

 Жети чал баратат,

 Ар бир чалдын жетиден балдагы бар;

 Ар бир балдакта жетиден бутак бар;

 Ар бир бутакта жетиден баштык илинген;

 Ар бир баштыкта жетиден токоч бар;

 Ар бир токочтун ичинде бирден чымчык бар.

 Бардыгы канча?

  1. Суу

 Бир киши өзү жалгыз чоң чака сууну 14 күндө ичип

бүтүрөт,ал эми аялы экөө ошол эле чоң чакадагы сууну 10 күндө ичип бүтүрүшөт. Аялы өзү жалгыз чоң чакадагы сууну канча күндө ичип бүтүрөт? (Магницкийдин "Арифметикасынан")

  1. Тон  жана акча

Бир адам бир жылга кызматкер жалдап, ага 12 сом акча жана тон берүүгө убада берет. Бирок ал 7 ай иштегенден кийин кеткиси келип, тон менен бирге ага тийиштүү акчасын берүүнү сурайт. Кожоюну анын тиешелүүкызмат акысына 5 сом жана тонду берди, ошондо тон канчага бааланып берилгенин тапкыла.

(Магницкийдин "Арифметикасынан")

  1. Ханыша жана рыцарлар

 Байыркы легенда мындайча башталат. Эгерде чех ханышасынын баш катырмасын үч рыцардын кимиси биринчи тапса, ошонусуна күйөөгө чыгат экен. Эгерде таба алышпаса, баарынын баштары алынат дешет. Анда ханша баш катырмасын мындайча баштайт: «Кара өрүгү бар себетчеден, экинчи бош себетчеге, бардык кара өрүктөрдүн тең жарымын жана дагы бир кара өрүктү салдым. Үчүнчү бош себетчеге калган кара өрүктөрдүн дагы тең жарымын жана дагы бир кара өрүк, а төртүнчү бош себетчеге болсо, калган акыркы кара өрүктөрдүн тең жарымын жана дагы үч кара өрүктү салсам, себетчем бош калды. Эми менин себетчемде баары канча кара өрүк болгон? Ошого себетчелердеги кара өрүктөрдү санабастан туруп жооп бергиле», - дейт. Рыцарлар эмне кылышкан?

  1. Каздар

Бир топ каз учуп бараткан. Аларга жердеги каз

мындай дейт: «Саламатсыңарбы жүз каз, мени да кошуп албайсыңарбы?» Анда алар: «Биз жүз эмеспиз, эгерде бизге бизчени кошуп, ага биздин жарымыбызды, жарымыбыздын жарымысын анан дагы сени кошсожүз болобуз», - дешет. Асманда канча каз учуп бараткан?

  1. Пифагор

Байыркы улуу грек математиги Пифагордон шакирттеринин  саны  жөнүндө сурашканда, мындайча жооп берген: «Шакирттеримдин  жарымы математика, төрттөн бири (чейреги) жаратылышты үйрөнүшөт, ал эми жетиден бир бөлүгү үн чыкпастан ой жүгүртүшөт, мындан тышкары дагы орус тил үйрөнүп жүргөн үч кыз бар». Пифагордун канча шакирти болгон?

  1. Койлор менен тооктор

Короодо койлор менен тооктор болгон. Баарынын башы отуз беш, ал эми буттары токсон төрт. Короодо канча кой, канча тоок болгон?

  1. Апельсиндер

Сатуучу биринчи сатып алуучуга бардык апельсиндин теңин жана дагы бир апельсиндин жарымын, экинчи сатып алуучуга калган апельсиндердин теңин, дагы бир апельсиндин жарымын сатты. Башка сатып алуучуларга да ушундай эле түрдө калган апельсиндерди сатты. Ошондо жетинчи сатып алуучу келгенде сатуучуда апельсин калган эмес. Сатуучуда канча апельсин болгон жана ар бир сатып алуучу канчадан алган?

  1. Команда 

Командада  канча киши бар деген суроого капитан мындай деп жооп берген: «Менин командамдын бештен эки бөлүгү кароолдо, жетиден эки бөлүгү жумушта, төрттөн бир бөлүгү ооруканада, калганы жыйырма жети киши. Капитандын командасында канча  киши болгон?

 

 

  1. Диофант

Диофанттын (биздин эранын III кылымындагы грекатематиги)  мүрзөсүнүн үстүндөгү ташта жазылган жазуу: «Мында Диофант көмүлгөн, анын канча жыл өмүр сүргөндүгү жөнүндөгүрзө үстүндөгү таш айтып берет. Анын өмүрүнүн алтыдан бир бөлүгүн таалайлуу балалык, он экиден бир бөлүгүн гүлдөгөн жаштыктагы жаш чагы түзгөн. Өмүрүнүн дагы жетиден бир бөлүгүн аялы менен жашап өткөргөн. Беш жыл өткөндөн кийин балалуу болду, ал баласы атасынын жашынын жарымын гана жашап дүйнөдөн кайтты. Карыган чал баласы өлгөндөн кийин төрт гана жыл жашап, баласынын кайгысынан дүйнөдөн кайтты». Диофант канча  жашында дүйнөдөн кайткан? (Быхаскаранын  (VII кылымдагы индус математиги)  маселеси”)

  1. Бир боо чөп

Өгүз бир боо чөптү бир саатта, ат эки саатта, а эчки үч саатта жейт. Эгерде үчөө бириксе бир боо чөптү канча саатта жешет? (Математикалык кол жазмалар VII к.)

  1. Усталар

Бир бай сарай салыш үчүн төрт уста жалдайт. Биринчи уста мындай дейт: «Эгерде мен бул сарайды жалгыз гана өзүм курганымда, бир жылда бүтүрөр элем». А экинчиси сүйлөйт:«Эгерде мен курганымда  эки жылда тургузар элем». Үчүнчүсү айтат:«Мен үч жылда бүтүрөр элем». Төртүнчү уста: «Мен төрт жылда салып бүтөр элем». Ал эми ушул төрт уста сарайды чогуу курушса,канча жылда куруп бүтүрүшөт? (Математикалык кол жазмалар XVII к.)

  1. Көлмө (бассейн)

Афина шаарында үч  түтүк киргизилген суу сактагыч көлмө болгон. Түтүктөрдүн  бири көлмөнү бир саатта, экинчи ичкерээги эки саатта, үчүнчү андан да ичкеси үч саатта толтура алат экен. Эми үч түтүктү тең бир убакта, чогуу ачып жиберсе, көлмө канча саатта толот? (Армян математиги Ширактык Анания VII к.)

  1. Жолоочулар

Ар күнү 40 чакырымдан жол жүрүүгө буйрук  кылынып, Оштон Бишкекке бир жолоочу жиберилген. Андан кийин экинчи күнү анын  артынан экинчи жолоочу жиберилген, ага ар күнү 45 чакырымдан  жол жүрүүгө буйрук кылынган. Экинчи жолоочу канча күндө  биринчи жолоочуну  кууп жетет?  (Войтяховскийдин «Таза математика курсу» деген китебинен алынган маселелер 1811-ж.)

  1. Төлөнүүчү  акча

Кардар  сатуучу  менен  макулдашып, 156  сомго  ат 

сатып    алды  да, кайра аттын  баасы  кымбат  экен албайм  деп баштады.

 Анда  аттын  ээси:  “Атымдын   такасына  кагылган  мыктарды  сатып  алсаң,  сага  атымды  белек  кылып берем”,-деди. Мыктар үчүн  ал:  1-мыкка  тыйын, 2-мыкка   тыйын,  3-мыкка 1 тыйын жана  ушул  сыяктуу  тыйындарды  сураган. Ар  бир  такада   алтыдан  мык  бар. Сатып  алуучу  мыктар  үчүн  аз  эле  акча  төлөйм го  деп ойлоп жана  белекке  атты  алгысы келип,  мыктарды  сатып алууга  макул  болот. Мыктар  үчүн  ал  канча  акча төлөш  керек?

 

 

 

 

 

 

 

1

 

Информация о публикации
Загружено: 16 мая
Просмотров: 361
Скачиваний: 1
Эрматали уулу Баяман
Математика, Прочее, Разное