Даклад "Роля іншамоўных запазычанняў у гаворцы беларусаў"

Даклад распавядае пра тое, што ў Беларусі назіраецца своеасаблівыя адносіны да іншамоўных запазычванняў.
Скачать материал
Просмотр
содержимого документа

Роля іншамоўных запазычанняў у гаворцы беларусаў

Праблема запазычання была актуальнай у розны час у многіх мовах свету. У розныя перыяды развіцця мовы на тэрыторыі сучаснай Рэспублікі Беларусь зяўляюцца іншамоўныя словы, якія могуць выкарыстоўвацца для таго, каб называць новыя рэаліі ці пераназываць старыя. Запазычанне як працэс асабліва актывізуецца ў другой палове 20 стагоддзя. Гэта можна растлумачыць тым, што адбываюцца пэўныя культурныя, эканамічныя, палітычныя падзеі, якія ўзмацняюць схільнасць сучаснай беларускай мовы да працэсу запазычання.

Англійская мова, як мова міжнародных адносін, мае значны ўплыў на беларускую і рускую мовы. Пачаўшы пранікаць у актыўны слоўнікавы запас беларусаў у канцы 20 стагоддзя, словы англійскай мовы станавіліся патрэбныя і па пэўных важных прычынах, і як даніна модзе, а часам такія словы зусім былі здольныя засмечваць лексіку сваёй непатрэбнасцю і нерэнтабельнасцю. Складаныя працэсы ў сучаснай беларускай мове, звязаныя з інтэнсіўным прытокам запазычанняў з англійскай мовы і не толькі, заканамерна атрымліваюць неадназначныя ацэнкі даследчыкаў: з аднаго боку, даследчыкі адзначаюць пэўнае ўзбагачэнне мовы, з другога боку, яны схільныя акцэнтаваць увагу на тым, што адбываецца перагрузка беларускай мовы чужымі словамі пры наяўнасці слоў-аналагаў, якія свабодна выкарыстоўваюцца на месцы ўжо даўно.

Спачатку варта разгледзець станоўчы бок запазычанняў. Яны здольныя павысіць культуру мовы і стварыць іншыя, часта больш выразныя тэрміны і выразы. Многія словы з іншай мовы здольныя ўпрыгожыць і ажывіць гаворку кожнага беларуса пры ўмелым іх выкарыстанні, зрабіць яе больш цікавай і экспрэсіўнай. Больш за тое, да такіх слоў цяжка падабраць аднаслоўны сінонім з нашай роднай мовы, які цалкам раскрываў бы ўвесь спектр значэння запазычанага слова. Прыкладамі могуць быць такія словы: віртуальны, дайджэст, спрэй, браўзер, віндсёрфінг і інш.

Іншыя ж запазычанні выкарыстоўваюцца хутчэй як даніна модзе. Такія словы зявіліся параўнальна нядаўна, да іх можна ставіцца досыць нейтральна. Людзі, якія выкарыстоўваюць такія словы, хочуць, каб іх гаворка з дапамогай такіх запазычанняў гучала лепш, больш прыгожа. Такія словы без сурёзнага ўрону для культурнага ўзроўню можна замяніць лакальнымі аналагамі: эксклюзіўны – выключны, уік-энд – выхадны дзень, прэвентыўны – папераджальны і інш.

Нарэшце, словы-запазычанні, якія засмечваюць і перагружаюць гаворку сучаснага беларуса, таксама складаюць пэўную групу ў мове. Масавы характар ​​такія запазычанні носяць у асноўным сярод прадстаўнікоў маладога пакалення, для якіх мова, якая прадстаўляе магчымасць запазычанняў, носіць статус нейкай ідэальнай або агульнапрынятай і заканамернай у грамадстве мовы ў параўнанні з роднай. Як правіла, такія запазычанні носяць стыхійны характар, здольныя хутка забывацца, застаючыся толькі ў слоўніках неалагізмаў або слэнгу моладзі, аднак могуць і замацоўвацца ў мове шматлікай групы людзей і паспяхова выкарыстоўвацца: топавы – вышэйшы, лепшы, капіпасціць - спісваць, світшот – разнавіднасць адзення, хайп – скандал, шуміха і інш.

Увага дакладчыка застаецца больш павышанай да праблемы перагрузкі мовы словамі, якія не маюць вялікай каштоўнасці для мовы сучаснага беларуса. Такія словы лёгка замяняюцца, могуць выклікаць негатыўнае стаўленне ў слухача, а таксама неразуменне і здзіўленне, але пры гэтым усё роўна выкарыстоўваюцца ў маўленні. Станоўчым фактарам, які «фільтруе» такія словы ў лексіцы і вырашае пытанне аб працягласці знаходжання лексем у слоўнікавым складзе беларусаў, застаецца час; такія лексемы не замацоўваюцца ў мове, але існуюць у ёй пэўны перыяд. Словы снэпбэк (кепка), клінінг (чыстка), апгрэйд (удасканаленне), дэб (своеасаблівы танцавальны рух), фіт (сумеснае выкананне) і інш. з цягам часу могуць выйсці са звароту і забыцца, аднак могуць і замацавацца ў асноўным складзе мове, страціўшы чужароднасць. Аднак ці набудуць гэтыя словы тую ж непаўторнасць, унікальнасць і своеасаблівасць – пытанне важнае.

Не варта забываць, што праблема іншамоўных запазычанняў у дыялогах беларусаў дваякае. Такія словы могуць прывесці як да ўзбагачэння і насычанасці, так і да частковай дэградацыі мовы, якая можа страціць свае карані і сутнасць. Адбыцца гэта ніяк не павінна.

 

Информация о публикации
Загружено: 26 сентября
Просмотров: 383
Скачиваний: 0
Дворяков Александр Фёдорович
Русский язык и литература, 8 класс, Разное